:

Садружнасць Незалежных Дзяржаў

Гісторыя стварэння

8 снежня 1991 году кіраўнікі Расіі Барыс Ельцын, Украіны Леанід Краўчук і Беларусі Станіслаў Шушкевіч падпісалі пагадненні аб дэнансацыі дамовы аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб'яднаннем рэспублік .

Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года.

Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя Латвіі, Літвы, Эстоніі і Грузіі, выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі — заснавальнікамі СНД. Сустрэча кіраўніцтва 11 рэспублік (Азербайджан, Арменія, Беларусь, Казахстан, Кыргызстан, Малдова, Расія, Таджыкістан, Туркменія, Узбекістан, Украіна), на якой была прынята Дэкларацыя аб стварэнні на роўных правах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, адбылася 21 снежня 1991 года.

На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла 30 снежня 1991 года ў Мінску, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», па якім засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. Пасля ў сталіцы Беларусі размясціліся каардынуючыя органы СНД.

Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993 годзе, калі 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» — асноватворны дакумент арганізацыі.

 

Згодна са Статутам Садружнасці Незалежных Дзяржаў дзяржавамі — заснавальнікамі арганізацыі з'яўляюцца тыя дзяржавы, якія да моманту прыняцця Статута падпісалі і ратыфікавалі Пагадненне аб стварэнні СНД ад 8 снежня 1991 года і Пратакол да гэтага Пагаднення ад 21 снежня 1991 года. Дзяржавамі — членамі Садружнасці з'яўляюцца тыя дзяржавы — заснавальнікі, якія прынялі на сябе абавязацельствы, якія вынікаюць са Статута, на працягу 1 года пасля яго прыняцця Саветам кіраўнікоў дзяржаў. Акрамя таго, Статутам прадугледжваюцца катэгорыі асацыіраваных членаў — дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у асобных відах дзейнасці арганізацыі на ўмовах, якiя вызначаюцца пагадненнем аб асацыяваным членстве, і назіральнікаў — дзяржаў, чые прадстаўнікі могуць прысутнічаць на пасяджэннях органаў Садружнасці па рашэнню Савета кіраўнікоў дзяржаў.

Зараз у склад СНД уваходзяць Азербайджанская Рэспубліка, Рэспубліка Арменія, Рэспубліка Беларусь, Рэспубліка Казахстан, Кыргызская Рэспубліка, Рэспубліка Малдова, Расійская Федэрацыя, Рэспубліка Таджыкістан, Туркменістан, Рэспубліка Узбекістан, Украіна. Аднак Украіна да гэтага часу не падпісала Статут Садружнасці і тым самым-дэ-юрэ яна не з'яўляецца дзяржавай-членам СНД, а лічыцца дзяржавай — заснавальнікам і дзяржавай — удзельніцай Садружнасці. Туркменістан на саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 года ў Казані, заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у Садружнасці ў якасці «асацыяванага члена».

Грузія ратыфікавала Пратакол да Пагаднення аб стварэнні СНД 3 снежня 1993 года. Аднак 12 жніўня 2008 года прэзідэнт краіны Міхаіл Саакашвілі заявіў аб жаданні выхаду дзяржавы са складу СНД, 14 жніўня 2008 года грузінскі парламентам было прынята аднагалоснае рашэнне аб выхадзе Грузіі з арганізацыі.

На першым этапе свайго існавання Садружнасць садзейнічала вырашэнню самых складаных праблем, звязаных з распадам СССР, спрыяла станаўленню суверэнных незалежных дзяржаў, захаванню і далейшаму развіццю сувязяў на постсавецкай прасторы. У далейшым СНД стала адзінай у сваім родзе платформай шматбаковага ўзаемадзеяння яго ўдзельнікаў практычна ва ўсіх абласцях.

 

 

Сёння СНД — гэта форма супрацоўніцтва раўнапраўных незалежных дзяржаў, прызнаная міжнароднай супольнасцю рэгіянальная міждзяржаўная арганізацыя. Яе адметнымі асаблівасцямі з'яўляюцца арганізацыя ўзаемадзеяння практычна ва ўсіх сферах міждзяржаўнага зносін, гнуткасць механізмаў і фарматаў калектыўнага супрацоўніцтва. Гнуткі механізм арганізацыі міждзяржаўных і міжурадавых сувязяў дазваляе ўлічваць розную ступень гатоўнасці краін да інтэграцыі і дае магчымасць кожнай з іх удзельнічаць у інтэграцыйных працэсах у той меры і на тых кірунках, якія адказваюць іх нацыянальным інтарэсам.

Узаемадзеянне ў рамках Садружнасці ажыццяўляецца праз яго статутныя органы: Савет кіраўнікоў дзяржаў, Савет кіраўнікоў урадаў, Савет міністраў замежных спраў, Эканамічны Савет, Савет міністраў абароны, Савет камандуючых пагранічнымі войскамі, Міжпарламенцкую асамблею, Эканамічны Суд.

 

Савет кіраўнікоў дзяржаў (СКД)
як вышэйшы орган Садружнасці абмяркоўвае і вырашае любыя прынцыповыя пытанні Садружнасці, звязаныя з агульнымі інтарэсамі дзяржаў-удзельніц, а таксама разглядае любыя пытанні ў рамках зацікаўленых дзяржаў-удзельніц без шкоды інтарэсам іншых членаў Садружнасці.

Дзейнасць Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў рэгулюецца Пагадненнем аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў ад 8 снежня 1991 года, Статутам Садружнасці ад 22 студзеня 1993 года, дакументамі, прынятымі ў іх развіццё, а таксама Правіламі працэдуры Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў , зацверджанымі Рашэннем Савета кіраўнікоў дзяржаў ад 17 мая 1996 года.

Рашэння Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў прымаюцца з агульнай згоды — кансэнсусам. Любая дзяржава можа заявіць пра сваю незацікаўленасць у тым ці іншым пытанні, што не павінна разглядацца ў якасці перашкоды для прыняцця рашэння.

Старшынства ў органах Садружнасці Незалежных Дзяржаў ажыццяўляецца ў адпаведнасці з Рашэннем Савета кіраўнікоў дзяржаў Садружнасці ад 2 красавіка 1999 года па чарзе кожнай дзяржавай-удзельніцай Садружнасці ў асобе яе прадстаўніка на аснове прынцыпу ратацыі, на тэрмін не больш за адзін год.

 

Савет кіраўнікоў урадаў (СКУ)
каардынуе супрацоўніцтва органаў выканаўчай улады ў эканамічнай, сацыяльнай і іншых сферах агульных інтарэсаў. На яго пасяджэннях абмяркоўваюцца важнейшыя пытанні эканамічнага, гуманітарнага, сацыяльнага, ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц, узгадняюцца праекты важнейшых дакументаў, якія ўносяцца на наступнае разгляд Савета кіраўнікоў дзяржаў.

Савет міністраў замежных спраў (СМЗС)
з'яўляецца асноўным выканаўчым органам, які забяспечвае супрацоўніцтва ў знешнепалітычнай дзейнасці дзяржаў-удзельніц СНД па пытаннях, што ўяўляюць узаемную цікавасць, у перыяд паміж пасяджэннямі Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў Садружнасці.

Эканамічны савет
- асноўны выканаўчы орган, які забяспечвае выкананне пагадненняў, прынятых у рамках СНД, рашэнняў Саветаў кіраўнікоў дзяржаў і кіраўнікоў урадаў Садружнасці аб фарміраванні і функцыянаванні зоны свабоднага гандлю і па іншых пытаннях сацыяльна-эканамічнага супрацоўніцтва. Эканамічны савет складаецца з намеснікаў кіраўнікоў урадаў дзяржаў — удзельніц СНД.

Пры Эканамічным савеце на пастаяннай аснове дзейнічае Камісія па эканамічных пытаннях (тэрытарыяльна размешчана ў будынку маскоўскага аддзялення Выканкама СНД). Камісія складаецца з паўнамоцных прадстаўнікоў ад усіх дзяржаў — удзельніц Садружнасці, акрамя Азербайджана, Туркменістана і Узбекістана. Яна забяспечвае ўсебаковую прапрацоўку і разгляд праектаў дакументаў, падрыхтоўваемых Выканкамам СНД і галіновымі органамі сацыяльна-эканамічнай скіраванасці, а таксама ўзгадненне пазіцый дзяржаў.

 

 

Савет міністраў абароны (СМА)
з'яўляецца органам Савета кіраўнікоў дзяржаў па пытаннях ваеннай палітыкі і ваеннага будаўніцтва дзяржаў-удзельніц Садружнасці. Членамі СМА з'яўляюцца міністры абароны дзяржаў-удзельніц СНД (акрамя Малдовы, Туркменістана і Украіны).

Савет камандуючых пагранічнымі войскамі (СКПВ)
з'яўляецца органам Савета кіраўнікоў дзяржаў па пытаннях каардынацыі аховы знешніх межаў Садружнасці і забеспячэння стабільнага становішча на іх. Членамі СКПВ з'яўляюцца камандуючыя (начальнікі) пагранічнымі войскамі (або іншыя паўнамоцныя прадстаўнікі) дзяржаў-удзельніц СНД, а таксама Старшыня Каардынацыйнай службы Савета камандуючых.

Міжпарламенцкая Асамблея (МПА)
праводзіць міжпарламенцкія кансультацыі, абмяркоўвае пытанні супрацоўніцтва ў рамках Садружнасці, распрацоўвае сумесныя прапановы ў сферы дзейнасці нацыянальных парламентаў. МПА СНД была ўтворана і функцыянуе на аснове Пагаднення аб Міжпарламенцкай Асамблеі СНД ад 27 сакавіка 1992 года і Канвенцыі аб Міжпарламенцкай Асамблеі СНД ад 26 мая 1995 года. У працы МПА СНД прымаюць удзел парламенты Азербайджана, Арменіі, Беларусі, Казахстана, Кыргызстана, Малдовы, Расіі, Таджыкістана і Украіны.

Эканамічны Суд
створаны ў мэтах забеспячэння абавязацельстваў, якiя вынiкаюць з заключаных паміж дзяржавамі СНД эканамічных пагадненняў і дамоваў, шляхам вырашэння спрэчак, якія ўзнікаюць у працэсе эканамічных адносін. Утворыцца з роўнага ліку суддзяў ад кожнай дзяржавы-ўдзельніцы Канвенцыі аб Эканамсуда СНД (першапачаткова — 8, у цяперашні час — 5, па адным суддзі ад Беларусі, Казахстана, Кыргызстана, Расіі і Таджыкістана).

Савет пастаянных паўнамоцных прадстаўнікоў дзяржаў-удзельніц Садружнасці пры статутных і іншых органах СНД
з'яўляецца пастаянна дзеючым органам СНД. Савет у перыяд паміж паседжаннямі СКД, СКУ і СМЗС спрыяе ўзаемадзеянню дзяржаў у пытаннях, якія ўяўляюць узаемную цікавасць; абмяркоўвае і ўяўляе дзяржавам-удзельніцам прапановы пра перспектывы развіцця і прыярытэтах СНД; фармуе праекты парадку дня СКД, СКУ і СМЗС; у рамках сваёй кампетэнцыі ажыццяўляе кантроль за ходам рэалізацыі даручэнняў вышэйшых статутных органаў СНД. У Савеце працуюць прадстаўнікі ўсіх адзінаццаці дзяржаў-удзельніц Садружнасці.

Нароўні з вышэйазначанымі органамі СНД створана каля 70 органаў галіновага супрацоўніцтва. Яны каардынуюць сумесныя намаганні дзяржаў — удзельнікаў у найважнейшых галінах эканомікі і сацыяльнага развіцця, пытаннях гуманітарнага супрацоўніцтва, барацьбы са злачыннасцю і тэрарызмам, у іншых сферах жыццядзейнасці дзяржаў — удзельніц СНД.

 

Выканаўчы камітэт

 

Адзіным пастаянна дзеючым выканаўчым, адміністрацыйным і каардынуючым органам Садружнасці вызначаны Выканаўчы камітэт СНД са штаб-кватэрай у Мінску і аддзяленнем Выканкама ў Маскве.

З кастрычніка 2007 года Старшынёй Выканаўчага камітэта — Выканаўчым сакратаром СНД з'яўляецца Сяргей Мікалаевіч Лебедзеў.

Прадстаўнікі Выканаўчага камітэта СНД прымаюць удзел у працы найбуйнейшых нарад і форумаў, якія праводзяцца па лініі ААН, ЕС, АБСЕ, ЕЭК ААН, ЭСКАТО, АСЕАН, ЮНЕСКА, ФАО, ОАГ, УВКБ ААН і іншых міжнародных арганізацый.

Важнай вяхой для СНД стала прадастаўленне яму Генеральнай Асамблеяй ААН у сакавіку 1994 года статусу назіральніка. Аналагічны статус прадастаўлены Садружнасці ў ЮНКТАД (19 красавіка 1994 года).

ЭКАНОМІКА

У эканамічнай сферы за два дзесяцігоддзі напрацавана шырокая міжнародна-прававая база развіцця гандлёва-эканамічных адносін, функцыянуюць Эканамічны савет, Эканамічны суд, Камісія па эканамічных пытаннях пры Эканамічным савеце СНД, 39 дзеючых органаў галіновага супрацоўніцтва. У цяперашні час асноватворным дакументам, нацэленым на пошук ўзаемапрымальных рашэнняў ўсяго спектру эканамічных праблем, з'яўляецца Стратэгія эканамічнага развіцця СНД на перыяд да 2020 года. Дакумент уяўляе сабой сістэму ўзгодненых дзяржавамі — удзельнікамі СНД поглядаў на агульныя мэты, вызначае прыярытэты і перспектывы далейшага сацыяльна-эканамічнага развіцця.

Ўступленне ў сілу 20 верасня 2012 г. Дагавора аб зоне свабоднага гандлю ад 18 кастрычніка 2011 г. прадэманстравала зацікаўленасць дзяржаў СНД у далейшым развіцці эканамічнага складніка і фарміраванні ў Садружнасці адзінай, якая адказвае сучасным патрабаванням, дагаворнай базы ў гэтай галіне. Можна канстатаваць, што СНД на дадзены момант з'яўляецца арганізацыяй, якая забяспечвае эканамічную стабільнасць у рэгіёне.

ПАЛІТЫКА

Палітычнае ўзаемадзеянне ў Садружнасці ажыццяўляецца на розных узроўнях і накіравана на выпрацоўку ўзгодненых падыходаў да вырашэння актуальных пытанняў рэгіянальнай і сусветнай палітыкі, якія ўяўляюць узаемную цікавасць. Неад'емным элементам палітычнага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц Садружнасці стала дзейнасць Місіі назіральнікаў ад СНД за выбарамі і рэферэндумамі, якая ажыццяўляе маніторынг выбарчых кампаній ва ўсіх дзяржавах — удзельніцах Садружнасці.

 

 

Дыпмісіі Беларусі за мяжой

Усе дыпмісіі Сайт МЗС
Перайсці