:

Садружнасць Незалежных Дзяржаў

Гісторыя стварэння

8 снежня 1991 г. кіраўнікі Расіі Барыс Ельцын, Украіны Леанід Краўчук і Беларусі Станіслаў Шушкевіч падпісалі пагадненні аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб'яднаннем рэспублік.

Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 г.

Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя Латвіі, Літвы, Эстоніі і Грузіі, выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі – заснавальнікамі СНД. Сустрэча кіраўніцтва 11 рэспублік (Азербайджан, Арменія, Беларусь, Казахстан, Кыргызстан, Малдова, Расія, Таджыкістан, Туркменістан, Узбекістан, Украіна), на якой была прынята Дэкларацыя аб стварэнні на роўных правах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, адбылася 21 снежня 1991 г.

На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла 30 снежня 1991 г. у Мінску, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», па якім засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі – Савет кіраўнікоў дзяржаў. Пасля ў сталіцы Беларусі размясціліся каардынуючыя органы СНД.

Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993 годзе, калі 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» – асноватворны дакумент арганізацыі.

Згодна са Статутам Садружнасці Незалежных Дзяржаў дзяржавамі – заснавальнікамі арганізацыі з'яўляюцца тыя дзяржавы, якія да моманту прыняцця Статута падпісалі і ратыфікавалі Пагадненне аб стварэнні СНД ад 8 снежня 1991 года і Пратакол да гэтага Пагаднення ад 21 снежня 1991 года. Дзяржавамі – членамі Садружнасці з'яўляюцца тыя дзяржавы – заснавальнікі, якія прынялі на сябе абавязацельствы, якія вынікаюць са Статута, на працягу 1 года пасля яго прыняцця Саветам кіраўнікоў дзяржаў. Акрамя таго, Статутам прадугледжваюцца катэгорыі асацыіраваных членаў – дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у асобных відах дзейнасці арганізацыі на ўмовах, якія вызначаюцца пагадненнем аб асацыіраваным членстве, і наглядальнікаў – дзяржаў, чые прадстаўнікі могуць прысутнічаць на пасяджэннях органаў Садружнасці па рашэнню Савета кіраўнікоў дзяржаў.

Цяпер у склад СНД уваходзяць Азербайджанская Рэспубліка, Рэспубліка Арменія, Рэспубліка Беларусь, Рэспубліка Казахстан, Кыргызская Рэспубліка, Рэспубліка Малдова, Расійская Федэрацыя, Рэспубліка Таджыкістан, Туркменістан, Рэспубліка Узбекістан, Украіна. Аднак Украіна да гэтага часу не падпісала Статут Садружнасці і тым самым дэ-юрэ яна не з'яўляецца дзяржавай-сябрам СНД, а лічыцца дзяржавай – заснавальнікам і дзяржавай – удзельніцай Садружнасці. Туркменістан на саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 года ў Казані, заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у Садружнасці ў якасці «асацыяванага члена».

Грузія ратыфікавала Пратакол да Пагаднення аб стварэнні СНД 3 снежня 1993 года. Аднак 12 жніўня 2008 года прэзідэнт краіны Міхаіл Саакашвілі заявіў аб жаданні выхаду дзяржавы са складу СНД, 14 жніўня 2008 года грузінскім парламентам было прынята аднагалоснае рашэнне аб выхадзе Грузіі з арганізацыі.

На першым этапе свайго існавання Садружнасць садзейнічала вырашэнню складаных праблем, звязаных з распадам СССР, садзейнічала станаўленню суверэнных незалежных дзяржаў, захаванню і далейшаму развіццю сувязяў, якія гістарычна склаліся на постсавецкай прасторы. У далейшым СНД стала адзінай у сваім родзе платформай шматбаковага ўзаемадзеяння яго ўдзельнікаў практычна ва ўсіх абласцях.

Сёння СНД – гэта форма супрацоўніцтва раўнапраўных незалежных дзяржаў, прызнаная міжнароднай супольнасцю рэгіянальная міждзяржаўная арганізацыя. Яе адметнымі асаблівасцямі з'яўляюцца арганізацыя ўзаемадзеяння практычна ва ўсіх сферах міждзяржаўных зносін, гнуткасць механізмаў і фарматаў калектыўнага супрацоўніцтва. Гнуткі механізм арганізацыі міждзяржаўных і міжурадавых сувязей дае магчымасць улічваць розную ступень гатоўнасці краін да інтэграцыі і дае магчымасць кожнай з іх удзельнічаць у інтэграцыйных працэсах у той меры і на тых напрамках, якія адпавядаюць іх нацыянальным інтарэсам.

Узаемадзеянне ў рамках Садружнасці ажыццяўляецца праз яго статутныя органы: Савет кіраўнікоў дзяржаў, Савет кіраўнікоў урадаў, Савет міністраў замежных спраў, Эканамічны Савет, Савет міністраў абароны, Савет камандуючых Пагранічнымі войскамі, Міжпарламенцкую Асамблею, Эканамічны Суд.

Савет кіраўнікоў дзяржаў (СКД) як вышэйшы орган Садружнасці абмяркоўвае і вырашае любыя прынцыповыя пытанні Садружнасці, звязаныя з агульнымі інтарэсамі дзяржаў – удзельніц, а таксама разглядае любыя пытанні ў рамках зацікаўленых дзяржаў – удзельніц без урону інтарэсам іншых членаў Садружнасці.

Дзейнасць Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў рэгулюецца Пагадненнем аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў ад 8 снежня 1991 года, Статутам Садружнасці ад 22 студзеня 1993 года, дакументамі, прынятымі ў іх развіццё, а таксама Правіламі працэдуры Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных. , зацверджанымі Рашэннем Савета кіраўнікоў дзяржаў ад 17 траўня 1996 года.

Рашэнні Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў прымаюцца з агульнай згоды – кансенсусам. Любая дзяржава можа заявіць аб сваёй незацікаўленасці ў тым ці іншым пытанні, што не павінна разглядацца ў якасці перашкоды для прыняцця рашэння.

Старшынства ў органах Садружнасці Незалежных Дзяржаў ажыццяўляецца ў адпаведнасці з Рашэннем Савета кіраўнікоў дзяржаў Садружнасці ад 2 красавіка 1999 года па чарзе кожнай дзяржавай – удзельніцай Садружнасці ў асобе яе прадстаўніка на аснове прынцыпу ратацыі, на тэрмін не больш за адзін год.

Савет кіраўнікоў урадаў (СКУ) каардынуе супрацоўніцтва органаў выканаўчай улады ў эканамічнай, сацыяльнай і іншых сферах агульных інтарэсаў. На яго пасяджэннях абмяркоўваюцца важнейшыя пытанні эканамічнага, гуманітарнага, сацыяльнага, ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў – удзельніц, узгадняюцца праекты важнейшых дакументаў, якія ўносяцца на наступны разгляд Савета кіраўнікоў дзяржаў.

Савет міністраў замежных спраў (СМЗС) з'яўляецца асноўным выканаўчым органам, які забяспечвае супрацоўніцтва ў знешнепалітычнай дзейнасці дзяржаў – удзельніц СНД па пытаннях, якія ўяўляюць узаемную цікавасць, у перыяд паміж пасяджэннямі Савета кіраўнікоў дзяржаў і Савета кіраўнікоў урадаў Садружнасці.

Эканамічны савет – асноўны выканаўчы орган, які забяспечвае выкананне пагадненняў, прынятых у рамках СНД, рашэнняў Саветаў кіраўнікоў дзяржаў і кіраўнікоў урадаў Садружнасці аб фарміраванні і функцыянаванні зоны свабоднага гандлю і па іншых пытаннях сацыяльна-эканамічнага супрацоўніцтва. Эканамічны савет складаецца з намеснікаў кіраўнікоў урадаў дзяржаў – удзельніц СНД.

Пры Эканамічным савеце на пастаяннай аснове дзейнічае Камісія па эканамічных пытаннях (тэрытарыяльна размешчана ў будынку маскоўскага аддзялення Выканкама СНД). Яна забяспечвае ўсебаковую прапрацоўку і разгляд праектаў дакументаў, якія рыхтуюцца Выканкамам СНД і галіновымі органамі сацыяльна-эканамічнай накіраванасці, а таксама ўзгадненне пазіцый дзяржаў.

Савет міністраў абароны (СМА) з'яўляецца органам Савета кіраўнікоў дзяржаў па пытаннях ваеннай палітыкі і ваеннага будаўніцтва дзяржаў – удзельніц Садружнасці. Членамі СМА з'яўляюцца міністры абароны дзяржаў – удзельніц СНД (акрамя Малдовы, Туркменістана і Украіны).

Савет камандуючых Пагранічнымі войскамі (СКПВ) з'яўляецца органам Савета кіраўнікоў дзяржаў па пытаннях каардынацыі аховы знешніх граніц Садружнасці і забеспячэння стабільнага становішча на іх. Членамі СКПВ з'яўляюцца камандуючыя (начальнікі) Пагранічнымі войскамі (або іншыя паўнамоцныя прадстаўнікі) дзяржаў – удзельніц СНД, а таксама Старшыня Каардынацыйнай службы Савета камандуючых.

Міжпарламенцкая Асамблея (МПА) праводзіць міжпарламенцкія кансультацыі, абмяркоўвае пытанні супрацоўніцтва ў рамках Садружнасці, распрацоўвае сумесныя прапановы ў сферы дзейнасці нацыянальных парламентаў. МПА СНД была ўтворана і функцыянуе на аснове Пагаднення аб Міжпарламенцкай Асамблеі СНД ад 27 сакавіка 1992 года і Канвенцыі аб Міжпарламенцкай Асамблеі СНД ад 26 мая 1995 года.

Эканамічны Суд створаны ў мэтах забеспячэння абавязацельстваў, якія вынікаюць са заключаных паміж дзяржавамі СНД эканамічных пагадненняў і дагавораў, шляхам вырашэння спрэчак, якія ўзнікаюць у працэсе эканамічных адносін.

Савет пастаянных паўнамоцных прадстаўнікоў дзяржаў – удзельніц Садружнасці пры статутных і іншых органах СНД з'яўляецца пастаянна дзеючым органам СНД. Савет у перыяд паміж пасяджэннямі СКД, СКУ і СМЗС садзейнічае ўзаемадзеянню дзяржаў у пытаннях, якія ўяўляюць узаемную цікавасць; абмяркоўвае і прадстаўляе дзяржавам-удзельнікам прапановы аб перспектывах і прыярытэтах СНД; фарміруе праекты парадкаў дня СКД, СКУ і СМЗС; у межах сваёй кампетэнцыі ажыццяўляе кантроль за ходам рэалізацыі даручэнняў вышэйшых статутных органаў СНД.

Нараўне з вышэйназванымі органамі СНД створана каля 70 органаў галіновага супрацоўніцтва. Яны каардынуюць сумесныя намаганні дзяржаў – удзельніц у важнейшых галінах эканомікі і сацыяльнага развіцця, пытаннях гуманітарнага супрацоўніцтва, барацьбы са злачыннасцю і тэрарызмам, у іншых сферах жыццядзейнасці дзяржаў – удзельніц СНД.

Выканаўчы камітэт

Адзіным пастаянна дзейным выканаўчым, адміністрацыйным і каардынуючым органам Садружнасці вызначаны Выканаўчы камітэт СНД са штаб-кватэрай у Мінску і аддзяленнем Выканкама ў Маскве.

З кастрычніка 2007 года Старшынёй Выканаўчага камітэта – Выканаўчым сакратаром СНД з'яўляецца Сяргей Мікалаевіч Лебедзеў.

Прадстаўнікі Выканаўчага камітэта СНД прымаюць удзел у рабоце буйнейшых нарад і форумаў, якія праводзяцца па лініі ААН, ЕС, АБСЕ, ЕЭК ААН, ЭСКАТО, АСЕАН, ЮНЕСКА, ФАО, ААД, УВКБ ААН і іншых міжнародных арганізацый.

Важнай вяхой для СНД стала прадастаўленне яму Генеральнай Асамблеяй ААН у сакавіку 1994 года статусу наглядальніка. Аналагічны статус прадстаўлены Садружнасці ў ЮНКТАД (19 красавіка 1994 года).

ЭКАНОМІКА

У эканамічнай сферы напрацавана шырокая міжнародна-прававая база развіцця гандлёва-эканамічных адносін, функцыянуюць Эканамічны савет, Эканамічны суд, Камісія па эканамічных пытаннях пры Эканамічным савеце СНД, 66 дзейных органаў галіновага супрацоўніцтва. Цяпер асноватворным дакументам, накіраваным на пошук узаемапрымальных рашэнняў усяго спектра эканамічных праблем, з'яўляецца Стратэгія эканамічнага развіцця Садружнасці Незалежных Дзяржаў на перыяд да 2030 года. Дакумент уяўляе сабой сістэму ўзгодненых дзяржавамі – удзельніцамі СНД поглядаў на агульныя мэты, вызначае прыярытэты і сацыяльна-эканамічныя перспектывы.

Уступленне ў сілу 20 верасня 2012 г. Дагавора аб зоне свабоднага гандлю ад 18 кастрычніка 2011 г. прадэманстравала зацікаўленасць дзяржаў СНД у развіцці эканамічнага складальніка і фарміраванні ў Садружнасці адзінай, якая адпавядае сучасным патрабаванням, дагаворнай базы ў гэтай галіне.

ПАЛІТЫКА

Палітычнае ўзаемадзеянне ў Садружнасці ажыццяўляецца на розных узроўнях і накіравана на выпрацоўку ўзгодненых падыходаў да вырашэння актуальных пытанняў рэгіянальнай і сусветнай палітыкі, якія ўяўляюць узаемную цікавасць. Неад'емным элементам палітычнага супрацоўніцтва дзяржаў – удзельніц Садружнасці стала дзейнасць Місіі наглядальнікаў ад СНД за выбарамі і рэферэндумамі, якая ажыццяўляе маніторынг выбарчых кампаній ва ўсіх дзяржавах – удзельніцах Садружнасці.
 

 

 

Дыпмісіі Беларусі за мяжой

Усе дыпмісіі Сайт МЗС
Перайсці